تبلیغات
محسن یگانه - نگاهی انتقادی به ترانه‌های آلبوم «رگ خواب» محسن یگانه
 





شهریور 1389
همه آرشیوها









هواداران .::. بابک جهانبخش .::.
" ۩۞۩ پاتوق هواداران محسن یگانه ۩۞۩ "
.:: محسن یگانه ::.
نگاه آسمانی (وبلاگ فرزانه)
عکسهای فوق العاده از بازیگران ایران
مرکز دانلود موزیک و موزیک ویدئو
سایت رسمی محسن یگانه
همه لینکها


کل بازدید:
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل مطالب :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :



دوست دارید وبلاگ در چه زمینه ای بیشتر فعالیت داشته باشه؟








بازدید وبلاگ :

دریافت کد آهنگ من تورو کم دارم از وبلاگ سلطان پاپ ایران محسن یگانه


 

دوشنبه 29 شهریور 1389


محسن یگانه جزو معدود خواننده هایی به حساب می آید که در اکثر قریب به اتفاق آثار خود بار ترانه سرایی و ساختن ملودی را یک تنه بر دوش می کشد و این مساله اگر چه با توجه به بارز بودن جنبه ی احساس در آثار محسن یگانه می تواند به هر چه بهتر منتقل شدن احساس کمک قابل توجهی کند، اما ناخود آگاه و به شکل بالقوه آفاتی را به دنبال دارد که در ادامه ی این نوشته توضیح داده خواهد شد. به هر حال ما در رگ خواب هم مثل آلبوم قبلی یگانه شاهد ترانه هایی هستیم که تماماً سروده ی شخص محسن یگانه است. اما آلبوم رگ خواب به عنوان دومین اثر رسمی محسن یگانه از منظر ترانه دستاوردهای قابل توجهی را برای این خواننده ی جوان موسیقی کشور به همراه داشت. به شخصه پیش از آلبوم رگ خواب، از نظر ترانه با کارهای یگانه مشکل داشتم. ترانه های محسن یگانه را نسبت به ملودی ها و صدای خواننده در سطح نازل تری می دیدم، اما در رگ خواب ما شاهد تحولی اساسی در ترانه سرایی محسن یگانه هستیم. تحولی که می تواند ناشی از با تجربه تر و پخته تر شدن یگانه در مقوله ی ترانه سرایی باشد. هر چند بعضی از ایرادات همیشگی محسن یگانه در ترانه سرایی باز هم ترانه های یگانه را همراهی کرده، اما در مجموع «رگ خواب» نوید زاده شدن یک ترانه سرای کاملاً حرفه ای را به جامعه ی شعر و ترانه ی ایران داد. در ادامه به بررسی تک تک ترانه های آلبوم رگ خواب می پردازم:


سکوت :
همان طور که ذکر شد، «رگ خواب» از منظر ترانه همراه با تحولاتی اساسی در قدرت ترانه سرایی محسن یگانه است. یکی از این تحولات کنار گذاشتن ترکیبات دست مالی شده و دست چندم و استفاده از ترکیبات نو و بدیع است. از هنر های مهم یک ترانه سرا، بیان موضوعات تکراری با تعابیر و ترکیبات بدیع است. این موضوع در کارهای قدیمی یگانه کم تر دیده می شد اما رگ خواب سرشار از این ترکیبات بدیع است. در قطعه ی سکوت هم ما نمونه ی این ترکیبات را می بینیم:
• خلا امیدو تجربه کردم
• هم نفسم شد سایه ی سردم
• دور نبودن تو خط کشیدم
و ...
این گونه ترکیبات قبلاً در ترانه های محسن یگانه به ندرت دیده می شد.
از نظر قافیه بندی هم ترانه ی سکوت شامل قافیه های نو و دست نخورده ای است که نشان از فرار کردن محسن یگانه از بند قافیه های راحت طلبانه و رفتن به سمت صاحب سبک شدن در ترانه سرایی است :
• غلط کشیدم ___خط کشیدم

اما مشکل اصلی ترانه ی سکوت، ایرادات وزنی است. ایراد وزنی از آن دسته مسائلی است که از گذشته در ترانه های محسن یگانه وجود داشته و در این آلبوم باز هم به کرات شاهد این مساله هستیم. ما در ترانه سکوت چندین بار شاهد اختلاط هجا های کوتاه و بلند هستیم که محسن یگانه توانسته با قدرت خوانندگی خود از به چشم آمدن این ایراد جلوگیری کند. معمولاً منتقدین ترانه در حوزه ی موسیقی ایرادات وزنی را فقط در تعامل با ملودی بررسی می کنند و از بررسی هجایی ترانه ها چشم پوشی می کنند؛ اما از گذشته تا به حال ترانه سراهای زیادی را داشته ایم که در ترانه های خود نه تنها ملودی را در نظر گرفته اند بلکه ترانه های آن ها از نظر هجایی هم کاملاً صحیح و در حد و اندازه ی اشعار کلاسیک بوده است. از قنبری ها و جنتی ها و سرفراز ها گرفته تا گلرویی و بمانی و ...
محسن یگانه هم اگر قصد اضافه شدن به بزرگان عرصه ی ترانه سرایی را دارد باید در رعایت اصول ترانه به مثابه ی بزرگان عمل کند. در ترانه ی سکوت علاوه بر ایرادات وزنی که در هجاهای کوتاه و بلند می بینیم، متاسفانه در جاهایی شاهد خارج شدن شعر از ملودی هم هستیم که یگانه هنرمندانه با تغییر جزئی در لحن خواندن، ملودی را به سمت مورد نظر خود انعطاف داده. بارز ترین قسمت هایی که این اتفاق رخ داده عبارتند از:
• که می خوای سرسری از من رد شی
• تازه می فهمم اشتباهم این بود


دو راهی:
دو راهی را به جرات می توان فصلی جدید در ترانه سرایی یگانه نامید. یک ترانه ی کاملاً حرفه ای و پخته همراه با تعابیر و ترکیبات فوق العاده، خیال انگیزی مورد قبول و قافیه بندی ایده آل. دو راهی از نظر وزنی بی نقص است حتی ایرادات هجایی خفیف هم نداشته و در سطح یک ترانه ی کاملاً حرفه ای تا مدت ها در کارنامه ی ترانه سرایی یگانه خودنمایی خواهد کرد. شاه بیت ترانه ی دو راهی را می توان بیت زیر دانست که از نظر احساس و خیال شاعرانه فوق العاده قابل تامل است:
حالا من موندم و سایه م که از تنهایی بق کرده / من و این نقطه ی پایان که دنیامو قرق کرده

علاوه بر قافیه بندی فوق العاده و ترکیبات جذاب، ترانه ی دو راهی ویژگی مهم دیگری هم دارد و آن نوآوری در تالیف است. محسن یگانه در ترانه ی دو راهی به جای بیان احساسات خود به توصیف صحنه پرداخته و سعی کرده به جای تحریک مستقیم احساسات مخاطب، با یک توصیف جذاب و روانشناسانه از صحنه ی جدایی احساس مخاطب خود را تحریک کند. این شیوه ی تالیف در بین ترانه سرا ها بسیار کم دیده شده و علت آن این است که برای تحریک غیر مستقیم احساسات مخاطب احتیاج به یک روانشانسی کامل از مخاطب است تا لغات و توصیفات دقیقاً در جایی باشند که باید. در این شیوه ی تالیف شناخت مخاطب مهم ترین بخش را تشکیل داده و کوچک ترین اشتباه می تواند به کل حس ترانه را از بین ببرد. لذا به دلیل ریسک بالا، ترانه سراهای حرفه ای کم تر به سراغ این سبک می روند.

آدما :
ترانه ی آدما از نظر مضمون هماهنگی لازم با فضای ملودی را داشته و اجازه نمی دهد ترانه با روح ملودی ناسازگار باشد اما چیزی که در این ترانه به شدت به چشم می خورد، ایرادات وزنی است. متاسفانه این ایرادات، فاحش و غیر قابل اغماض است به شکلی که تمام تلاش خواننده برای پوشاندن این ایرادات بوسیله ی لحن هم بی نتیجه مانده. با کمال تاسف باید بگویم در این ترانه تنها بیتی که ایراد وزنی ندارد بیت زیر است:
فکر یه لقمه نونی فکر کرایه خونه / بابا اونی که اون بالاس روزی رو می رسونه

این ایرادات در بعضی قسمت ها باعث خارج شدن ترانه از ملودی شده:
• آدما کلاً دو دسته ن (هجای "لن" خارج از ملودی است)
• سوژه ی سو استفاده ( هجای "-ِ س خارج از ملودی است)
• شبای من پر خورشید ( هجای " رِ " خارج از ملودی است )


رگ خواب :
رنگ و بوی تکرار در ترانه ی رگ خواب دیده می شود.قافیه ها عادی و راحت و ترکیبات دست مالی شده اند. از نظر بار احساسی رگ خواب کاملا توانسته متناسب با فضای ملودی باشد و این قطعاً مهم ترین ویژگی ترانه ی رگ خواب است. از نظر تکنیک هم ترانه ی رگ خواب نمره قبولی را می گیرد. تنها ایراد تکنیکی ترانه ی رگ خواب، زبان مضاعف ترانه است. زبان ترانه در دو قسمت از زبان شکسته ی جاری در ترانه خارج شده است:
• با یک قطره اشکت به آتیش نشوندی
• یه شب خواب آروم فقط یک خیاله
در این دو مصراع به اجبار وزن، زبان تغییر کرده و از لغت " یک " استفاده شده که زبان دوگانه ای را برای شعر بوجود آورده است.
در مجموع در ترانه ی رگ خواب واضح ترین ایراد، تکرار است ولی تکنیک و احساس نمره ی قبولی می گیرد.

من تو رو کم دارم :
مشکلات موجود در ترانه آدما به شکل خفیف تری در این ترانه هم دیده می شود. با این تفاوت که این بار مضمون ترانه هم به طور کامل با فضای ملودی نا همخوان است. در حالی که مضمون ترانه نشانی از یک ملودی شاد را ندارد، به نظر می رسد ترانه سرا با بی تفاوت رد شدن از ایرادات ترانه سعی کرده به مخاطب القا کند که روح ترانه مربوط به یک موضوع جدی نیست وگرنه من از ایرادات ترانه به این راحتی رد نمی شدم!!!
در ترجیع بند ترانه ضمیر " تو " حشو قبیح به حساب می آید که به شکل کاملا واضحی فقط برای پر کردن وزن به مصراع اضافه شده ( بسه با چشمات تو به آتیش نکشون خونه مو ) در حالی که ترانه سرا می توانست با گذاشتن وقت بیشتر به راحتی مصراع را به شکلی تغییر دهد که حشو از دل آن حذف شود. کاری که قطعاً و طبیعتاً در حین سرودن ترانه های دیگر آلبوم بارها توسط ترانه سرا انجام شده اما در این قطعه به نظر می رسد ترانه سرا سعی داشته به شنونده نشان دهد همه چیز شوخی است. به این مصراع توجه کنید:
تو هم بزن غرورتو بشکن...
دو هجا به صورت کامل اضافه است! خواننده سعی کرده با بالا بردن سرعت خواندن هر طور شده این دو هجا را رد کند!
در مجموع ترانه ی من تو رو کم دارم به هیچ وجه در سطح سایر ترانه ها ی آلبوم نیست.

ضربان معکوس:
یکی دیگر از ترانه هایی که ما را به قبول پیشرفت یگانه در ترانه سرایی مجاب می کند، ضربان معکوس است . یک ترانه ی کاملاً حرفه ای و قوی که از هر نظر همانی است که می باید باشد. ترانه کاملاً روی ملودی سوار شده و از نظر مضمون کلی و همچنین بار معنایی تک تک لغات کاملا با فضای ملودی و فضای تنظیم هماهنگ به نظر می رسد. لفظ و معنا ارتباط تنگاتنگی برقرار کرده اند و احساس نا امیدی را به شکل بارزی به شنونده منتقل می کنند. فارغ از این که ترانه هایی با مضامین سیاه خوب است یا بد، درست است یا غلط، حقیقتی که نمی توان انکار کرد این است که چنین ترانه هایی در جامعه ی امروز خواهان دارند و آن چه اهمیت دارد این است که این مضامین به شکل قوی و قابل دفاع ساخته و پرداخته شوند که این مساله به طور تمام و کمال در ضربان معکوس دیده می شود. محسن یگانه قبلا هم با ترانه هایی مثل نفس های بی هدف نشان داده بود در بیان این گونه مضامین ترانه سرایی چیره دست است و خوب می داند که این جنس از احساسات مخاطب را با چه کلام و آهنگی تحریک کند.
این دو بیت از منظر زیبایی شناسی شاعرانه جزء قوی ترین ابیات آلبوم رگ خواب به حساب می آید:
قلب من از تپیدنش خسته شد / نبضم با ضربه های معکوس مرد
قلب من از خستگی خوابش گرفت / این دل نا امید و مایوس مرد

شاید صدای زخمی دل من / مرهم زخمای دل تو باشه
شاید که قصه ی جدایی من / نذاره هیشکی از کسی جدا شه


نباشی:
استفاده از ترکیبات کلامی متفاوت و نو در این ترانه شکل اغراق شده ای به خود گرفته و تعابیر بسیار نا مانوس و غیر قابل باور از آب در آمده. در ترانه ی «نباشی» یا همان «تابوت»، تعبیرات بیش از حد معمول، آشنا زداست به گونه ای که بسیاری از آن ها در فرهنگ شعر و ترانه ی فارسی قابل قبول نیست. به طور مثال تشبیه فراق به کبریت و یا تشبیه دل عاشق به باروت هر چند تشبیهات بدیعی است اما نمی تواند به عنوان کلامی که قرار است در ترانه جاری شود مورد قبول باشد. ترانه، با تمام آزادی هایی که در لفظ به ترانه سرا می دهد، محدودیت هایی هم دارد. محسن یگانه باید بداند و می داند که نمی شود هر لغت و هر تعبیری را در ترانه مورد استفاده قرار داد.
در ترانه ی نباشی تنها بیتی که می توان از آن به عنوان یک بیت قوی و کاملاً قابل قبول یاد کرد، ترجیع بند کار است:
دنیا رو بی تو نمی خوام یه لحظه / دنیا بی چشمات یه دروغ محضه

عذاب :
ترانه ی عذاب را باید یک ترانه ی محسن یگانه ای نامید! عذاب از جنس ترانه هایی است که در آن محسن یگانه به تبع ملودی از قواعد ترانه خارج می شود اما از نظر احساسی چنان مخاطب را اغنا می کند که مخاطب بدون توجه به ایرادات ساختاری کاملا با ترانه همراه می شود. در واقع این گونه ترانه های یگانه علی رغم ایرادات ساختاری، رسالت اصلی ترانه یعنی درگیر کردن مخاطب بوسیله کلام را به خوبی انجام می دهد. سرآمد این نوع ترانه های یگانه ای، ترانه ی آخه دل من است . نمی دانم اسم این هنر یگانه چیست اما قاعدتاً باید مصداق "هر چه از دل برآید لاجرم بر دل نشیند" باشد. آن چه مسلم است یگانه در ترانه ی عذاب رجعتی به دوران آخه دل من داشته که این می تواند برای مخاطب شیرین و برای منتقدین او در ترانه غیر قابل قبول باشد. به جز ترانه ی عذاب ما در بدترین ترانه های رگ خواب هم هیچ بیتی را نمی توانیم بیابیم که قافیه برقرار نباشد اما در شروع ترانه ی عذاب قافیه بندی درستی انجام نشده. البته اگر بخش ابتدای ترانه ی عذاب را به صورت مجزا یک چارپاره تلقی کنیم می شود با اغماض قافیه بندی محسن یگانه را تایید کرد. مسایلی ازاین دست، مسایلی ست که محسن یگانه در گذشته با آن درگیر بوده و در این آلبوم به کل از آن فاصله گرفته بود اما ترانه عذاب را می توان فلش بکی دانست که طی آن، یگانه نشان داد هنوز هم می تواند بی توجه به اصول ترانه سرایی صرفاً تا می تواند احساس به ترانه تزریق کند.

بمون :
قطعاً مشکل ترین بخش در کاور کردن قطعات خارجی، جایگزین کردن ترانه است. ترانه سرایی برای چنین قطعاتی به خاطر تفاوت های آوایی زبان مبدا و مقصد، فوق العاده دشوار است .درست مثل این که ترانه سرا بخواهد برای تک تک کلمات ترانه ی خود قافیه سازی کند!
معمولاً در این کارها دو اتفاق متضاد رخ می دهد. یا ترانه سرا گرم مشابهت سازی آوایی با زبان مبدا و نشاندن ترانه بر ملودی، از معنا و احساس ترانه غافل می شود یا بر عکس، ترانه سرا به احساس و مفهوم توجه تام دارد ولی کلام آن چنان که باید و شاید بر ملودی سوار نمی شود. اما محسن یگانه نشان داده دچار هیچ یک از این اتفاقات ناخوشایند نمی شود. یگانه در کاور کردن قطعات غیر فارسی تبحر خاصی از خود نشان داده و در ترانه ی «بمون» هم ما شاهد هنر نمایی او در این عرصه هستیم. در هیچ کجای ترانه خارج شدن از ملودی دیده نمی شود و در عین حال احساس ترانه سرا به خوبی منتقل شده و قافیه بندی ها درست و جذاب است. بمون یکی از ترانه های کاملاً موفق البوم رگ خواب است.

حافظه ی ضعیف :
ترانه با دو بیت فوق العاده شروع می شود:
خوب به خودت نگاه کن ببین چی داری از من / جز این که صدتا دنیا فاصله داری از من
فاصله مون یه دنیاس پس انتها نداره / ما مال هم نمی شیم تو روز و من ستاره

جناس تام در قافیه، زیبایی خاصی به بیت اول بخشیده و در بیت دوم هم با یک تشبیه مضاعف قدرتمند و دلنشین، محسن یگانه همه را به شنیدن یک ترانه ی قوی دعوت می کند. این که فاصله ی میان عاشق و معشوق یک بار به صد تا دنیا و در بیت بعد به یه دنیا تشبیه شده، هر چند ایراد محسوب نمی شود اما استفاده از این دو تشبیه در دو بیت متوالی تا حدودی بد سلیقگی ترانه سرا را نشان می دهد.
در ترانه هایی که قدرتمند شروع می شود حفظ Level ترانه وظیفه ای سنگین برای ترانه سرا به حساب می آید؛ چون در غیر این صورت شاه بیت های ابتدایی هم زیر سوال می رود. در حافظه ی ضعیف، Level تا حد زیادی حفظ شده. زیبایی های لفظی ریز همراه با نوآوری های کلامی و قافیه بندی های بدیع، از حافظه ی ضعیف یک ترانه ی تکنیکی و قوی ساخته. مضاف بر این که بار احساسی این ترانه هم به اندازه ی کافی مخاطب را درگیر نگه می دارد.
یکی از مشکلات ترانه سرا ها، قرار گرفتن در خدمت قافیه است. گاهی ترانه سرا ها به جای این که قافیه را به خدمت خود بگیرند، خود اسیر قافیه می شوند.ما در ترانه های محسن یگانه به ندرت شاهد چنین آفاتی بودیم اما در حافظه ی ضعیف به نظر می رسد در ترجیع بند محسن یگانه اسیر قافیه شده :
نه یاد من مونده نه تو که قلب کی نحیفه / مسلماً بیشتر از این حافظه مون ضعیفه
مسلماً ضعیف بودن حافظه در روابط عاشقانه جامعه ی امروز به وفور دیده می شود و محسن یگانه باز هم دست بر نقطه ی حساسی از احساس مخاطبانش گذاشته است، لذا مصراع دوم از هر نظر کلیدی و قابل قبول است اما به نظر می رسد در مصراع اول، ترانه سرا فقط در پی یافتن قافیه ای برای جفت شدن با مصراع دوم است. این درست که حافظه ی ضعیف یکی از آسیب های شایع و مهم در روابط عاشقانه است اما مسلماً نحیف بودن قلب مصداق کامل و دقیقی برای این آسیب به حساب نمی اید!!

*****

در مجموع، همان طور که در ابتدای این متن اشاره شد در رگ خواب شاهد پیشرفت واضح یگانه در ترانه سرایی هستیم. البته هنوز هم فضای ترانه ها تا حد زیادی همان فضای همیشگی یگانه است که این شباهت فضا، طرفداران همیشگی یگانه را طبیعتاً راضی خواهد کرد اما مسلماً این فضای محدود، به همان نسبت جلوی وسیع الطیف شدن مخاطب محسن یگانه را می گیرد که نگارنده برای رفع این مشکل دو پیشنهاد برای این خواننده ی جوان دارد.
پیشنهاد اول، استفاده از ترانه سراهای حرفه ای و بزرگی است که از نظر فکری متفاوت با یگانه باشند. محسن یگانه مرد احساس است و ترانه های او چه قوی چه ضعیف همه از یک احساس واحد یعنی احساس محسن یگانه منشا می گیرد و این می تواند زنگ خطر تکرار را برای یگانه به صدا در آورد. یگانه معمولاً نسبت به این قضیه روی خوش نشان نداده است. محسن یگانه اصرار زیادی بر احساس دارد و با این استدلال در آلبوم هایش از ترانه سرا های خبره بهره نمی برد. اما مسلماً همان طور که محسن یگانه به خود اجازه می دهد که در هر البوم در یکی دو تراک از احساس فاکتور بگیرد و فقط مخاطب عام را از نظر ملودی ارضا کند («من تو رو کم دارم» و «بار و بندیل » و...)، می تواند در هر آلبوم یک قطعه را هم به ترانه سرایی جر خودش اختصاص دهد. قطعاً اگر بار و بندیل و من تو رو کم دارم می تواند مردم غیر یگانه ای را جذب کند، یک ترانه از روزبه بمانی هم می تواند این کار را بکند. مگر «ماه عسل» نکرد؟

پیشنهاد دوم نگارنده مربوط می شود به ابیات محدود کننده ای که از نظر معنایی باعث ریزش طیف وسیعی از مخاطب می شود. با توجه به این که در موسیقی امروز، به قول استاد کاکایی "شاهد حکومت کلام بر موسیقی هستیم"، زیرکی ترانه سرا می تواند به جذب مخاطب کمک شایانی کند. یکی از این زیرکی ها دوری جستن از ابیاتی است که از نظر بار معنایی باعث محدود شدن مضمون ترانه می شود. به مضمون ترانه ی ضربان معکوس دقت کنید. این ترانه می توانست طیف وسیعی از مخاطب را با خود درگیر کند؛ اعم از مخاطبی که عزیز خود را در اثر مرگ از دست داده یا مخاطبی که در اثر جور و اجبار روزگار از معشوق جدا شده یا مخاطبی که از سر مصلحت و در عین عشق به معشوق از وی جدا شده و نهایتا مخاطبی که در اثر بی وفایی معشوق از وی جدا مانده. این افراد، همه و همه می توانستند به صورت مستقیم با ترانه ی ضربان معکوس درگیر شوند اما وجود یک بیت در این ترانه باعث شده که فقط دسته ی آخر درگیر ترانه باقی بماند (یعنی مخاطبی که در اثر بی وفایی معشوق درگیر فراق شده) :
• چی شد که با گریه ی من شاد شد
اگر این بیت در ترانه ی ضربان معکوس نبود، تمام مخاطبانی که ذکر شد با ترانه ارتباط مستقیم برقرار می کردند اما وجود همین تک بیت باعث شده فقط دسته آخر با ترانه ارتباط کامل برقرار کنند.
متاسفانه چنین ابیاتی که مضمون ترانه را محدود می کنند در آلبوم رگ خواب به وفور دیده می شود. محسن یگانه در آلبوم های بعدی خود می تواند با پرهیز از به کار بردن این گونه ابیات، طیف بسیار وسیع تری از مخاطب را با خود درگیر کند.

با تشکر از chit_chat40
مدیر تالار انجمن محسن یگانه.کام

 منبع: mohsenyeganehmusic.com